Floortime Terapisi

Çocuklarda DIR® Floortime Nedir?

DIR® Floortime, çocuğun gelişimini ilişki ve oyun içindeki etkileşimler üzerinden ele alan bir yaklaşımdır. DIR; gelişimsel düzey, bireysel farklılıklar ve ilişkiler başlıklarını ifade eder. Floortime ise bu çerçevenin çocukla etkileşim sırasında kullanılan uygulamalarından biridir.

Yaklaşımda çocuğun ilgisi ve başlattığı oyun dikkate alınır. Yetişkin oyuna katılarak karşılıklı etkileşimi sürdürmeye çalışır. Amaç, çocuğu önceden belirlenmiş bir oyunu oynamaya zorlamak değil; onun mevcut iletişim ve oyun becerilerini anlayıp etkileşim için fırsatlar oluşturmaktır.

DIR® Floortime Hangi Alanlara Odaklanır?

Çocuğun gelişim profiline göre karşılıklı dikkat, iletişim başlatma, etkileşimi sürdürme, oyun içinde fikir paylaşma ve duygu düzenleme gibi alanlar ele alınabilir. Örneğin çocuk bir oyuncakla oynarken yetişkin onun yaptığını gözlemler, oyununa uygun bir biçimde katılır ve çocuğun verdiği yanıta göre etkileşimi genişletir.

Floortime yalnızca yerde oyun oynamak anlamına gelmez. Çocuk büyüdükçe etkileşim, yaşına uygun oyunlar ve günlük etkinlikler içinde de yürütülebilir. Çocuğun seslere, dokunmaya, harekete veya iletişim biçimlerine verdiği tepkiler, etkileşimin nasıl düzenleneceğini etkileyebilir.

Seanslarda Neler Yapılır?

Uygulama öncesinde çocuğun gelişim öyküsü, oyun ve iletişim becerileri, güçlü yönleri ve zorlandığı alanlar değerlendirilir. Bir seansta uzman çocuğun ilgisini izleyebilir, oyununa katılabilir ve karşılıklı etkileşimin nasıl sürdürülebileceğini aileyle birlikte ele alabilir.

Aileye günlük oyun ve rutinlerde kullanabileceği etkileşim yolları gösterilebilir. Örneğin çocuğun başlattığı bir oyuna nasıl katılınacağı, yanıt vermesi için nasıl zaman tanınacağı veya iletişim girişimlerinin nasıl fark edileceği üzerinde çalışılabilir. Ailenin katılımı, çocuğun gelişiminden ailenin sorumlu tutulması anlamına gelmez; günlük yaşamda çocuğun iletişim fırsatlarını artırmayı amaçlar.

Hangi Çocuklarda Değerlendirilebilir?

DIR® Floortime en çok otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara yönelik çalışmalarla gündeme gelmiştir. İletişim, oyun ve karşılıklı etkileşimde güçlük yaşayan başka çocuklar için de gelişimsel bir çalışma çerçevesi olarak değerlendirilebilir. Ancak bir çocuğa uygun olması, aynı güçlüğü yaşayan bütün çocuklara uygun olduğu anlamına gelmez.

Gelişimsel gecikme veya otizm şüphesi varsa önce kapsamlı değerlendirme yapılmalıdır. Destek gerektiren bir gelişim alanı saptandığında ise çalışmaların başlaması için bütün tanısal sürecin bitmesini beklemek gerekmeyebilir.

Dil ve Konuşma Terapisi ile Ergoterapinin Yeri Nedir?

DIR® çerçevesi farklı mesleklerden uzmanlar tarafından kendi çalışma alanları içinde kullanılabilir. Bununla birlikte çocuğun gereksinim duyduğu değerlendirme ve terapilerin yerini tek başına almaz.

Dil ve konuşma terapisti çocuğun dili anlama, kendisini ifade etme ve sosyal iletişim becerilerini değerlendirir. Oyun içindeki iletişim fırsatları, çocuğun bireysel dil hedefleriyle birlikte ele alınabilir. Belirgin bir dil veya konuşma güçlüğü varsa buna yönelik terapi hedefleri ayrıca belirlenir.

Ergoterapist oyun, öz bakım ve diğer günlük etkinliklere katılımı; gerektiğinde duyusal özellikleri ve hareket planlamayı değerlendirir. DIR® yaklaşımından yararlanıyorsa etkinlikleri çocuğun gelişim profiline uygun biçimde düzenleyebilir. Hedef, çocuğun günlük yaşamda hangi etkinliklere daha rahat katılabildiği üzerinden izlenmelidir.

Çocuk Ruh Sağlığı Açısından Nasıl Ele Alınır?

Oyun ve iletişim güçlükleri, çocuğun genel gelişiminden ayrı değerlendirilmemelidir. Çocuk ve ergen psikiyatristi gerektiğinde otizm spektrum bozukluğu, eşlik eden dikkat veya kaygı belirtileri, davranışsal güçlükler ve ailenin yaşadığı zorlanmaları ele alır.

DIR® Floortime bir psikiyatrik tanı yöntemi değildir. Çocukta yoğun kaygı, belirgin davranış değişikliği veya başka bir ruhsal durum varsa bunun ayrıca değerlendirilmesi ve uygun tedavinin planlanması gerekir.

Bilimsel Araştırmalar Ne Söylüyor?

DIR® Floortime üzerine yapılan bazı küçük çalışmalar ve derlemeler, özellikle ebeveyn aracılı uygulamalarda etkileşim ve gelişimsel beceriler açısından olumlu bulgular bildirmiştir. Bununla birlikte çalışmalarda uygulama biçimleri, kullanılan ölçümler ve karşılaştırma grupları farklıdır. Floortime’ın diğer gelişimsel müdahalelerden daha etkili olduğu veya tek başına yeterli olduğu sonucuna varmak için kanıtlar sınırlıdır.

Otizm için yayımlanan NICE kılavuzu, aile ve öğretmenin katılımını içerebilen, oyun temelli sosyal iletişim müdahalelerinin değerlendirilmesini önerir. Bu öneri belirli bir Floortime programının bütün çocuklarda aynı sonucu sağlayacağı anlamına gelmez. Destek planında çocuğun bireysel hedefleri ve ilerlemenin günlük yaşama yansıması izlenmelidir.

Gidişatı Nasıldır? Destek Gecikirse Ne Olabilir?

Çocuğun gelişimsel gidişatı yalnızca uygulanan bir yönteme bağlı değildir. Dil becerileri, bilişsel ve duyusal özellikler, eşlik eden durumlar ve çocuğun günlük yaşamda erişebildiği destekler de önemlidir.

İletişim veya oyun güçlükleri belirgin olduğu hâlde değerlendirilmezse çocuğun gereksinim duyduğu dil, eğitim ya da ruh sağlığı desteği gecikebilir. Bu sonuçlar her çocuk için kaçınılmaz değildir. Erken değerlendirme, hangi alanlarda desteğe ihtiyaç olduğunu belirlemeye yardımcı olur; belirli bir gelişim sonucunu garanti etmez.

Sık Sorulan Sorular

Floortime, çocuğun istediği gibi oynamasına izin vermek midir?
Çocuğun ilgisini izlemek önemli bir parçadır. Yetişkin aynı zamanda oyuna katılır, çocuğun yanıtlarını gözler ve karşılıklı etkileşim için uygun fırsatlar oluşturur.

DIR® Floortime otizmi ortadan kaldırır mı?
Hayır. Böyle bir sonuç vaat edilmemelidir. Çalışmalar çocuğun belirlenen gelişimsel ve günlük yaşam hedefleri üzerinden değerlendirilir.

Dil ve konuşma terapisi veya özel eğitim yerine geçer mi?
Hayır. Çocuğun değerlendirmesinde gerekli görülen dil ve konuşma terapisi, eğitim ve diğer destekler ayrıca planlanır.

Aile evde belirli bir saati tamamlamak zorunda mıdır?
Her aileye ve çocuğa uyan tek bir süre yoktur. Günlük yaşamda uygulanabilir bir plan, aileyle birlikte oluşturulmalıdır.

Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?

Çocuğun karşılıklı iletişiminde, oyun becerilerinde veya gelişiminin başka alanlarında belirgin bir güçlük varsa gelişimsel değerlendirme düşünülmelidir. Önceden kazandığı dil veya sosyal iletişim becerilerinde kayıp varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel tanı ve terapi planının yerine geçmez.

Kaynaklar

International Council on Development and Learning (ICDL). What Is DIR®?. DIR® modelinin ve Floortime uygulamasının açıklaması. (What is DIR®?)

American Academy of Pediatrics. Identification, Evaluation, and Management of Children With Autism Spectrum Disorder. Pediatrics. 2020;145(1). Gelişimsel ve ilişki temelli müdahalelerin kapsamı. (American Academy of Pediatrics)

Pajareya K, Nopmaneejumruslers K. A pilot randomized controlled trial of DIR/Floortime™ parent training intervention for pre-school children with autistic spectrum disorders. Autism. 2011. Ebeveyn aracılı uygulamaya ilişkin ön çalışma. (PubMed)

Boshoff K ve ark. Child Development Outcomes of DIR/Floortime™-based Programs: A Systematic Review. DIR® Floortime araştırmalarının bulguları ve sınırlılıkları. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in under 19s: support and management. CG170. Oyun temelli sosyal iletişim müdahaleleri ve aile katılımına ilişkin öneriler. (NICE)