Grup Terapisi

Çocuklarda Grup Terapisi

Grup çalışmaları, çocukların belirli becerileri yaşıtlarıyla etkileşim içinde ele almasına olanak tanır. Ancak “grup terapisi” tek bir yöntem değildir. Bir grup psikoterapi amacıyla yürütülebilir; bir başkası dil ve konuşma terapisi kapsamında kekemeliğe veya sosyal iletişime odaklanabilir. Hedefler, grubu yürüten uzmanın alanına ve çocukların ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Grubun uygunluğu yalnızca çocuğun tanısına bakılarak kararlaştırılmaz. Yaşı, iletişim düzeyi, grup içinde kendini ne kadar güvende hissedeceği, bireysel hedefleri ve başka bir desteğe ihtiyaç duyup duymadığı değerlendirilir.

Grup Çalışmasının Bireysel Görüşmeden Farkı Nedir?

Bireysel görüşmede uzman, çocuğun güçlüklerine doğrudan odaklanabilir. Grup ortamında ise çocuk akranlarını dinleme, onlara yanıt verme ve öğrendiği becerileri karşılıklı etkileşimde deneme fırsatı bulur. Örneğin sohbeti sürdürmek veya bir grup oyununda fikir belirtmek, başka çocuklarla birlikteyken farklı biçimde yaşanabilir.

Bu, grup çalışmasının her durumda bireysel terapinin yerine geçtiği anlamına gelmez. Bazı çocuklarda bireysel değerlendirme ve çalışma, bazı çocuklarda grup çalışması, bazılarında ise ikisinin birlikte planlanması uygun olabilir.

Kekemelik Grupları

Kekemelik yalnızca konuşmadaki tekrar veya takılmaların sayısıyla değerlendirilmez. Çocuğun söz almakta zorlanması, bazı sözcükleri kullanmaktan kaçınması, sınıfta konuşmak istememesi veya akranlarının tepkilerinden etkilenmesi de önemlidir.

Dil ve konuşma terapisti tarafından yürütülen bir kekemelik grubunda, çocukların yaşına ve hedeflerine göre şu konular ele alınabilir:

Kekemelik hakkında yaşa uygun bilgi edinme

Farklı konuşma ortamlarındaki deneyimleri paylaşma

Söz alma, sohbet etme ve kendini ifade etme üzerine çalışma

Konuşmayla ilişkili kaçınma davranışlarını fark etme

Akran tepkileriyle karşılaştığında destek isteme ve kendini ifade etme

Bireysel terapide çalışılan becerileri grup etkileşiminde deneme

Hedef her çocuğun tamamen akıcı konuşması değildir. Bazı çocuklar için konuşma sırasındaki zorlanmayı azaltmak öncelikliyken, bir başkası için kekelese bile düşüncesini söyleyebilmek veya sınıf etkinliklerine katılmak daha anlamlı bir hedef olabilir. Hedefler çocuğun kendi deneyimi dikkate alınarak belirlenir.

Kekemelik Grubu Her Yaş İçin Uygun mudur?

Küçük çocuklarda terapi kararı verilirken kekemeliğin özellikleri, gelişim seyri ve ailenin katılımı özellikle değerlendirilir. Okul çağındaki çocuklarda ve ergenlerde ise akranlarla konuşma deneyimi ve kekemeliğin sosyal yaşama etkisi daha belirgin biçimde ele alınabilir.

Gruba katılmadan önce dil ve konuşma terapisi değerlendirmesi yapılması önemlidir. Böylece çocuğun akıcılık özellikleri, konuşmaya ilişkin duyguları ve gruptan beklenen hedefler belirlenebilir. Grup çalışması, bireysel kekemelik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Sosyal Beceri Grupları

Sosyal beceri grupları; çocukların akranlarla iletişim kurma ve ortak etkinliklere katılma konusunda yaşadıkları belirli güçlükleri ele alabilir. Grup hedefleri çocukların yaşına ve ihtiyaçlarına göre değişir. Örneğin:

Bir oyuna veya sohbete katılma

Karşılıklı konuşmada sıra alma ve konuyu sürdürme

Ortak bir etkinlikte iş birliği yapma

Kendi düşüncesini, isteğini veya sınırını ifade etme

Anlaşmazlık yaşandığında farklı çözüm yollarını deneme

Anlaşılmadığında kendini yeniden açıklama

Bu beceriler oyunlar, canlandırmalar, ortak görevler ve grup içindeki doğal etkileşimler sırasında çalışılabilir. Bir beceriyi grup odasında göstermek, onu okulda veya arkadaş ortamında kendiliğinden kullanabilmekle aynı şey değildir. Bu nedenle günlük yaşama aktarım da izlenir.

Hangi Çocuklar İçin Değerlendirilebilir?

Sosyal iletişimde veya akran etkileşimlerinde güçlük yaşayan bazı çocuklar grup çalışmasından yararlanabilir. Otizm spektrum bozukluğu, DEHB, dil güçlükleri veya sosyal kaygı gibi durumlar değerlendirmede dikkate alınabilir; ancak aynı tanıyı taşıyan her çocuk için aynı grup uygun değildir.

Örneğin sosyal kaygısı yoğun olan bir çocuk ne söyleyeceğini bildiği hâlde grupta konuşmaktan kaçınıyor olabilir. Böyle bir durumda kaygının ayrıca ele alınması gerekir. Akran zorbalığına uğrayan bir çocuğun güçlüğünü ise yalnızca beceri eksikliği olarak görmek doğru olmaz; okul ortamındaki güvenlik sorunu da ele alınmalıdır.

Grup Nasıl Planlanır?

Grup öncesinde çocukların yaşları, iletişim düzeyleri ve hedefleri değerlendirilir. Grup etkinliklerinin anlaşılır ve katılınabilir olması, her çocuğa kendini ifade etmesi için alan açılması önemlidir. Katılımı zorlamak veya çocukları birbirleriyle karşılaştırmak uygun bir hedef değildir.

Grubu yürüten uzman, çalışmanın amacına göre değişir. Kekemelik gruplarında dil ve konuşma terapisti konuşma akıcılığını ve kekemeliğin iletişime etkisini ele alır. Sosyal iletişim gruplarında dil ve konuşma terapisti, karşılıklı konuşma ve dili sosyal ortamda kullanma becerilerine odaklanabilir. Ergoterapist, ortak oyun ve grup etkinliklerine katılımı etkileyen günlük yaşam becerileri üzerinde çalışabilir. Ruhsal belirtilerin değerlendirilmesi ve psikoterapi gereksinimi ise çocuk ve ergen psikiyatrisi planı içinde ele alınır.

Ailenin ve Okulun Katılımı

Aile ve öğretmenler, çocuğun grup dışındaki iletişim deneyimleri hakkında önemli bilgi sağlayabilir. Çocuk grupta söz almaya başlamış olsa bile sınıfta konuşurken hâlâ zorlanıyor olabilir. Benzer şekilde grup içinde ortak oyun kurabilen bir çocuk, teneffüste katılabileceği uygun bir oyun ortamı bulamayabilir.

Hedefe göre aileye ve okula öneriler iletilebilir. Kekemeliği olan bir çocuk için sözünü tamamlamasına zaman tanınması; sosyal beceri grubundaki bir çocuk için ortak ilgi alanlarına uygun akran etkinlikleri oluşturulması değerlendirilebilir. Çocuğun bulunduğu ortamın da destekleyici olması, grup çalışmasındaki becerilerin günlük yaşamda kullanılmasına yardımcı olur.

Bilimsel Araştırmalar Ne Söylüyor?

Otizmli çocuk ve ergenlerde sosyal beceri gruplarını inceleyen araştırmalar, bazı katılımcılarda sosyal bilgi ve beceriler açısından olumlu sonuçlar bildirmiştir. Bununla birlikte sonuçlar kullanılan yönteme, çocuğun özelliklerine ve becerilerin hangi ortamda ölçüldüğüne göre değişir. DEHB’de sosyal beceri eğitiminin tek başına etkisine ilişkin kanıtlar daha belirsizdir.

Kekemelik tedavisi üzerine araştırmalar vardır; ancak her yaş grubunda ve her hedef için grup biçiminin bireysel terapiyle aynı sonucu verdiği söylenemez. Grup çalışmasının yeri, çocuğun değerlendirmesine ve çalışılacak hedefe göre belirlenmelidir. İlerleme yalnızca seans performansıyla değil, çocuğun günlük iletişim deneyimiyle de değerlendirilir.

Gidişatı Nasıldır? Destek Gecikirse Ne Olabilir?

Kekemelik veya sosyal etkileşim güçlüklerinin seyri her çocukta aynı değildir. Güçlükler sürdüğünde çocuk sınıfta konuşmaktan, akran etkinliklerine katılmaktan veya yeni ilişkiler kurmaktan kaçınabilir. Olumsuz akran tepkileri ya da kaygı da yaşadığı güçlüğü artırabilir. Bunlar her çocuk için kaçınılmaz sonuçlar değildir.

Değerlendirme, çocuğun neye ihtiyaç duyduğunu ve grup çalışmasının uygun bir seçenek olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur. Belirli bir grup programı, her çocuk için aynı sosyal veya konuşma sonucunu garanti etmez.

Sık Sorulan Sorular

Kekemelik grubuna katılmak çocuğun kekemeliğini artırır mı?
Grup çalışmasının amacı çocuğun konuşmasını baskı altına almak değildir. Kekemeliğin nasıl seyrettiği ve çocuğun gruptaki deneyimi dil ve konuşma terapisti tarafından izlenir.

Sosyal beceri grubu utangaç her çocuk için gerekli midir?
Hayır. Utangaçlık tek başına müdahale gerektirmez. Yoğun kaygı veya günlük yaşamı etkileyen bir güçlük varsa önce bunun niteliği değerlendirilir.

Grup çalışması bireysel terapinin yerini alır mı?
Her zaman değil. Çocuğun ihtiyacına göre bireysel çalışma, grup çalışması veya ikisi birlikte planlanabilir.

Çocuk gruba katılmak istemiyorsa ne yapılır?
İstememe nedeni anlaşılmalıdır. Kaygı, önceki akran deneyimleri veya grubun çocuğa uygun olmaması gibi olasılıklar değerlendirilir.

Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?

Kekemelik çocuğun konuşmaktan kaçınmasına, sınıf katılımının azalmasına veya belirgin sıkıntı yaşamasına yol açıyorsa dil ve konuşma terapisi değerlendirmesi düşünülmelidir. Akran ilişkilerindeki güçlükler sürüyor, çocuk sosyal ortamlardan belirgin biçimde kaçınıyor veya zorbalığa maruz kalıyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı değerlendirmesi de gerekebilir.

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel değerlendirme ve terapi planının yerine geçmez.

Kaynaklar

American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Stuttering, Cluttering, and Fluency. Kekemeliğin iletişim ve katılım üzerindeki etkisi, bireysel hedefler ve aileyle çalışma. (asha.org)

ASHA. Social Communication Disorder. Sosyal iletişim becerilerinde grup çalışmalarının yeri. (asha.org)

Interventions for children and adolescents who stutter: A systematic review, meta-analysis, and evidence map. Çocuk ve ergenlerde kekemelik müdahalelerine ilişkin araştırmaların değerlendirmesi. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Social skills group training in adolescents with disabilities: A systematic review. Ergenlerde sosyal beceri gruplarına ilişkin sistematik derleme. (PubMed)

Social skills training for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children aged 5 to 18 years. DEHB’de sosyal beceri eğitiminin kanıtlarına ilişkin Cochrane derlemesi. (PubMed)