Psikodermatozlar

Çocuk ve Ergenlerde Psikodermatozlar: Cilt ve Ruh Sağlığı Arasındaki İlişki

Cilt, saç ve tırnaklarla ilgili hastalıklar çocuğun ruhsal yaşamını etkileyebilir. Kaşıntı ve uyku kaybı günlük yaşamı zorlaştırabilir; görünür değişiklikler ise beden algısı, arkadaş ilişkileri ve okula katılım üzerinde etkili olabilir. Bazı davranışsal güçlükler de saç yolma veya deri yolma gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Bu ilişkileri inceleyen alana psikodermatoloji denir. Bir cilt hastalığının psikodermatoloji kapsamında ele alınması, hastalığın “psikolojik nedenli” olduğu anlamına gelmez.

Alopesi Areata: Saç Dökülmesinin Ruhsal Etkileri

Alopesi areata, bağışıklık sisteminin saç köklerini etkilediği, iz bırakmayan bir saç dökülmesi hastalığıdır. Çoğunlukla saçlı deride yuvarlak veya oval dökülme alanlarıyla fark edilir; kaş ve kirpikler de etkilenebilir. Seyri kişiden kişiye değişir: Saçlar yeniden çıkabilir, dökülme tekrarlayabilir veya daha geniş alanlara yayılabilir.

Alopesi areata saç yolma davranışıyla aynı durum değildir. Saç dökülmesinin mantar enfeksiyonu ve diğer nedenlerden ayrılması, uygun dermatoloji değerlendirmesiyle mümkündür. Stresin bazı kişilerde hastalığın seyriyle ilişkisi araştırılmaktadır; ancak alopesi areatayı yalnızca strese bağlamak veya çocuğu ve ailesini dökülmeden sorumlu tutmak doğru değildir.

Saç kaybının çocuk üzerindeki etkisi, dökülmenin genişliğiyle her zaman aynı ölçüde değildir. Küçük bir dökülme alanı bile bazı çocuklarda görünüşüyle ilgili kaygıya, saçını gizleme isteğine veya akranlarının tepkilerinden çekinmeye yol açabilir. Başka çocuklar ise belirgin bir ruhsal güçlük yaşamayabilir. Alay edilme, okuldan kaçınma, içe çekilme ya da süregelen kaygı ve üzüntü varsa ruhsal değerlendirme önem kazanır.

Tedavi iki ayrı ihtiyaca göre planlanır: Saç dökülmesinin tanı ve tedavisini dermatoloji uzmanı yürütür. Çocuğun beden algısı, kaygısı, duygu durumu veya akran ilişkileri etkilenmişse çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı da değerlendirmeye katılabilir. Ruhsal destek, dermatolojik tedavinin yerine geçmez ve tek başına saçların yeniden çıkacağını garanti etmez.

Sık Karşılaşılan Diğer Durumlar

Atopik dermatit (egzama)

Atopik dermatitte kaşıntı ve ciltteki alevlenmeler uykuyu, dikkati ve günlük rahatlığı etkileyebilir. Sürekli kaşınma nedeniyle çocuğu suçlamak yerine kaşıntının dermatolojik tedavisini ve uykusunu değerlendirmek gerekir. Uyku veya duygu durumuyla ilgili güçlükler sürüyorsa ruhsal destek de gündeme gelebilir.

Akne

Özellikle ergenlik döneminde akne, beden algısı ve sosyal ilişkiler açısından zorlayıcı olabilir. Ciltteki bulguların şiddeti ile ergenin yaşadığı sıkıntı her zaman örtüşmez. Belirgin utanma, sosyal ortamlardan uzaklaşma veya sürekli görünüşüyle uğraşma varsa bu etkiler de değerlendirilmelidir.

Sedef hastalığı ve vitiligo

Sedef hastalığında ciltteki belirtiler ve kaşıntı; vitiligoda ise renk değişikliklerinin görünürlüğü bazı çocuklarda akran ilişkilerini ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Her iki durumda da dermatolojik bakım temel yaklaşımdır. Ruhsal destek gereksinimi, tanının kendisine göre değil çocuğun yaşadığı güçlüğe göre belirlenir.

Saç yolma ve deri yolma davranışları

Trikotillomani tekrarlayan saç veya kıl yolma, deri yolma bozukluğu ise deriyi tekrarlayan biçimde koparma ya da kurcalama davranışıyla ilişkilidir. Bu davranışlar saç kaybına veya ciltte yaralara neden olabilir. Dermatolojik bir hastalıkla karışabildikleri gibi onunla birlikte de görülebilirler. Değerlendirmede davranışın ne zaman ortaya çıktığı, çocuğun bunu durdurmakta zorlanıp zorlanmadığı ve günlük yaşamını nasıl etkilediği ele alınır. Gerektiğinde davranış odaklı psikoterapi yaklaşımlarından yararlanılır.

Değerlendirme ve İzlem

Yeni başlayan saç dökülmesi, yaygın kaşıntı, cilt lezyonu veya tekrarlayan yaralar öncelikle tıbbi açıdan değerlendirilmelidir. Görünüşle ilgili yoğun kaygı, zorbalığa maruz kalma, uyku bozukluğu, okuldan uzaklaşma ya da belirgin duygu durum değişiklikleri de görüşmede ele alınmalıdır. Dermatoloji ve çocuk psikiyatrisi değerlendirmeleri, ihtiyaç olduğunda birlikte yürütülebilir.

Bu durumların gidişatı tek biçimli değildir. Örneğin alopesi areatada saçlar yeniden çıkabilir veya dökülme tekrarlayabilir; egzama ve sedef hastalığında belirtiler dönem dönem artabilir. Uzun süren belirtiler ya da bunlara eşlik eden akran güçlükleri çocuğun yaşamını zorlaştırabileceğinden, hem fiziksel bulguların hem de ruhsal etkilerin izlenmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Alopesi areata stresten mi olur?
Alopesi areata bağışıklık sistemiyle ilişkili bir hastalıktır. Stres bazı kişilerde hastalık süreciyle ilişkili olabilir; tek başına açıklayıcı bir neden olarak kabul edilmez.

Saç dökülmesi alopesi areata mı, saç yolma mı?
Görünüşleri bazen birbirine benzeyebilir. Ayrım için saçlı derinin değerlendirilmesi ve gerekirse davranış öyküsünün alınması gerekir.

Her cilt hastalığı olan çocuk psikiyatrik değerlendirme gerektirir mi?
Hayır. Ruhsal değerlendirme ihtiyacı; çocuğun yaşadığı sıkıntıya, eşlik eden belirtilere ve günlük yaşamındaki etkilenmeye göre belirlenir.

Kaynaklar

American Academy of Dermatology Association. Alopecia areata: Causes ve diagnosis and treatment. (aad.org)

Prendke M, ve ark. Quality of life in children and adolescents with alopecia areata: A systematic review. (PubMed)

Psychosocial impact of alopecia areata in paediatric and adolescent populations: A systematic review. (PubMed)

The psychosocial impact of pediatric vitiligo, psoriasis, eczema, and alopecia: A systematic review. (PubMed)

Review of the diagnosis and management of pediatric psychodermatologic conditions: Part I. (PubMed)

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel tanı ve tedavi planı için klinik değerlendirme gerekir.