Tırnak Yeme - Deri Yolma

Çocuk ve Ergenlerde Tırnak Yeme ve Deri Yolma

Tırnak yeme ve deri yolma, beden odaklı yineleyici davranışlar arasında yer alır. Çocuk bu davranışları bazen farkında olmadan, bazen de bir dürtü veya gerginlik hissinin ardından yapabilir. İki davranış birlikte görülebilse de aynı biçimde değerlendirilmez.

Her tırnak yeme veya deriyle oynama davranışı ruhsal bozukluk anlamına gelmez. Davranışın sıklığı, neden olduğu doku hasarı, çocuğun azaltma çabaları ve günlük yaşamına etkisi önemlidir.

Tırnak Yeme Nasıl Görülebilir?

Tırnak yeme, tırnağın veya çevresindeki derinin tekrar tekrar ısırılmasıdır. Çocuk bunu ders çalışırken, ekran karşısındayken veya başka bir işle meşgulken farkına varmadan yapabilir. Bazı çocuklarda kaygı ya da sıkılma sırasında artabilir.

Sık ve yoğun olduğunda tırnaklarda şekil değişikliği, tırnak çevresinde yara veya enfeksiyon görülebilir. Tırnak yeme tek başına OKB tanısı koydurmaz. Davranışın çocuğa verdiği zarar ve eşlik eden belirtiler ayrıca değerlendirilir.

Deri Yolma Nedir?

Deri yolma; çocuğun derisini tekrar tekrar koparması, sıkması veya kaşıması biçiminde görülebilir. Bazı çocuklar sivilce, kabuk ya da pürüz olarak algıladıkları alanlara yönelir. Bazıları ise davranışı ancak sonrasında fark eder.

Deri yolma bozukluğu tanısı, yalnızca ara sıra bir kabuğu koparmaya dayanmaz. Yineleyici yolmanın deride lezyon oluşturması, çocuğun davranışı azaltmaya çalışması ve durumun belirgin sıkıntıya veya günlük yaşamda güçlüğe yol açması değerlendirilir. Derideki değişikliklerin başka bir tıbbi veya ruhsal durumla ilişkili olup olmadığı da incelenir.

Bu Davranışlar Neden Ortaya Çıkar?

Tek bir neden gösterilemez. Davranışlar sıkılma, yoğunlaşma, gerginlik veya deride hissedilen bir pürüzle ilişkili olabilir. Bazı çocuklar davranış öncesinde bir dürtü tarif ederken bazıları ellerinin tırnağa ya da deriye gittiğini fark etmez.

Davranışın hangi koşullarda arttığını anlamak yararlıdır: Çocuk o sırada ne yapıyor? Hangi bölgeye yöneliyor? Davranışı fark ettiğinde ne hissediyor? Ailenin bu soruları suçlamadan ve utandırmadan ele alması, değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Hangi Durumlar Eşlik Edebilir?

Tırnak yeme veya deri yolmaya kaygı, dikkat güçlükleri, obsesif kompulsif belirtiler ya da saç yolma gibi başka beden odaklı yineleyici davranışlar eşlik edebilir. Bu durumlar her çocukta bulunmaz.

Özellikle deri yolmada kaşıntı veya başka bir cilt hastalığı davranışı başlatıyor ya da sürdürüyor olabilir. Bu nedenle gerektiğinde dermatoloji değerlendirmesi yapılır. Ergenlerde deri yolma davranışının, kendine zarar verme amacıyla yapılan bir davranıştan farklı olup olmadığı da görüşmede değerlendirilir; ikisi yalnızca yaranın görünümüne bakılarak ayırt edilmez.

Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Değerlendirmede davranışın başlangıcı, sıklığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve çocuğun bunu azaltma girişimleri ele alınır. Tırnak ve derideki hasar, ağrı veya enfeksiyon belirtileri ile okul ve sosyal yaşama etkisi incelenir. Çocuğun ruhsal durumu ve eşlik eden davranışları da değerlendirilir.

Bazı çocuklar davranışlarını gizleyebilir veya konuşurken utanabilir. Bu nedenle yalnızca aile gözlemine ya da tek bir fotoğrafa dayanmak yerine çocukla da yaşına uygun biçimde görüşülür.

Tedavi Nasıl Planlanır?

Tedavi gereksinimi, davranışın şiddetine ve çocuğun yaşadığı güçlüğe göre belirlenir. Hafif bir tırnak yeme davranışı ile deride sürekli yara oluşturan yolma davranışı aynı yaklaşımı gerektirmez.

Davranışçı Yaklaşımlar

Alışkanlığı tersine çevirme eğitimi, bu davranışlar için kullanılan yaklaşımlardan biridir. Çocuk, elinin tırnağa veya deriye gittiği anları fark etmeyi ve bu davranışla aynı anda yapılamayacak alternatif bir tepkiyi uygulamayı öğrenir. Davranışın ortaya çıktığı koşulları düzenlemek ve ailenin nasıl destek vereceğini belirlemek de çalışmanın parçası olabilir.

Çocuklarda tırnak yemeye yönelik küçük bir kontrollü çalışma, alışkanlığı tersine çevirme eğitiminin yararlı olabileceğini göstermiştir. Deri yolma bozukluğunda davranışçı tedavilere ilişkin bulgular da vardır; ancak çocuk ve ergenlere özgü araştırmalar sınırlıdır. Bu nedenle plan, çocuğun gelişim düzeyine ve davranışın özelliklerine göre uyarlanır.

Çocuğu sürekli uyarmak, davranışı herkesin önünde gündeme getirmek veya cezalandırmak yerine, zorlandığı anları fark etmesine yardımcı olan tutarlı bir yaklaşım benimsenir.

İlaç Tedavisinin Yeri

Tırnak yeme veya deri yolma davranışı olan her çocuk için ilaç gerekli değildir. Özellikle çocuk ve ergenlerde, bu davranışların kendisi için herkese uygulanabilecek standart bir ilaç tedavisi gösterilmemiştir. Eşlik eden bir ruhsal bozukluk varsa onun tedavisi ayrıca planlanabilir. İlaç ve takviyeler, çocuğun klinik durumu değerlendirilmeden başlanacak bir çözüm olarak görülmemelidir.

Gidişatı Nasıldır? Değerlendirme Gecikirse Ne Olabilir?

Gidişat değişkendir. Bazı çocuklarda davranış azalırken bazılarında dönem dönem sürer veya artar. Yoğun tırnak yeme tırnak çevresinde hasara; deri yolma ise açık yaralara, enfeksiyona ve iz kalmasına yol açabilir. Çocuk görünür yaraları nedeniyle utanabilir veya sosyal ortamlardan kaçınabilir.

Bu sonuçlar her çocuk için kaçınılmaz değildir. Davranışın neden olduğu hasarı ve günlük yaşama etkisini erken değerlendirmek, uygun desteğin planlanmasına yardımcı olur; belirli bir tedavi sonucunu garanti etmez.

Sık Sorulan Sorular

Tırnak yiyen her çocuk kaygılı mıdır?
Hayır. Kaygı bazı çocuklarda davranışla ilişkili olabilir; ancak tırnak yemenin tek açıklaması değildir.

Deri yolma, kendine zarar verme davranışıyla aynı mıdır?
Her zaman değil. Davranışın amacı, öncesindeki duygu ve düşünceler ile eşlik eden güvenlik riski değerlendirilerek ayrım yapılır.

Çocuğun ellerini sürekli uyarmak davranışı durdurur mu?
Tekrarlayan uyarılar çoğu zaman yeterli olmaz. Davranışın ne zaman ortaya çıktığını anlamak ve çocuğa uygun alternatifler geliştirmek daha kapsamlı bir yaklaşımdır.

Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?

Davranış tekrarlıyor; yara, ağrı veya belirgin sıkıntıya neden oluyor ya da çocuğun okul ve sosyal yaşamını etkiliyorsa değerlendirme düşünülmelidir. Deride yayılan kızarıklık, şişlik, akıntı veya ateş varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Kendine zarar verme niyeti veya yakın bir güvenlik riski söz konusuysa acil yardım alınmalıdır.

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel tanı ve tedavi değerlendirmesinin yerine geçmez.

Kaynaklar

American Psychiatric Association. Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Excoriation (Skin-Picking) Disorder. Deri yolma bozukluğunun tanısal özellikleri ve olası bedensel sonuçları. (psychiatry.org)

Habit Reversal versus Object Manipulation Training for Treating Nail Biting: A Randomized Controlled Clinical Trial. Çocuk ve ergenlerde tırnak yemeye yönelik kontrollü çalışma. (PubMed)

Habit Reversal Therapy in Obsessive Compulsive Related Disorders: A Systematic Review of the Evidence and CONSORT Evaluation of Randomized Controlled Trials. Deri yolma için davranışçı tedavi araştırmaları ve çocuklara özgü kanıtların sınırlılığı. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Body-Focused Repetitive Behaviors in Children and Adolescents: Clinical Characteristics and the Effects of Treatment Choices on Symptoms. Türkiye’den çocuk ve ergen örnekleminde tırnak yeme, deri yolma ve saç yolma davranışlarını inceleyen çalışma. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

American Psychiatric Association. What Are Obsessive-Compulsive and Related Disorders?. Deri yolma bozukluğunda işlevsellik ve sıkıntının değerlendirilmesine ilişkin bilgilendirme. (psychiatry.org)